Hieronder ga je steeds meer artikelen van mij vinden over diverse onderwerpen. De meeste hiervan worden ook geplaatst in de nieuwsbrief van het NGC. aanmelden voor deze nieuwsbrief kan via; Welkom bij NGC Maarssen | Natuur & Gezondheidcentrum Maarssen
Voeding en het effect op Lipoedeem
Ketogene Metabole Therapie als ondersteuning bij neurodegeneratieve aandoeningen.
Wencke Ameling, 5-1-2026.
Onderzoeksopdracht Ketogene Metabole Therapie.
Inleiding
Neurodegeneratieve aandoeningen, zoals Multiple Sclerose, Parkinson, amyotrofische laterale sclerose (ALS) en ziekte van Alzheimer, zijn complexe en onvoorspelbare aandoeningen. Het aantal mensen dat lijdt aan deze neurodegeneratieve ziekten neemt wereldwijd snel toe. Deze trend voorspelt een steeds grotere wereldwijde gezondheidscrisis, waarbij neurodegeneratieve ziekten in de komende decennia een nog grotere oorzaak zullen worden van morbiditeit, invaliditeit en zorgkosten. Dit terwijl de huidige behandelingen maar voor een deel verlichting bieden.
Recent bewijs suggereert dat voedingsinterventies, met name het ketogene dieet, veelbelovend potentieel bieden bij het verzachten van de progressie van deze ziekten door metabolische processen te beïnvloeden en neuro protectieve voordelen te bieden.
Ook niet aangeboren hersenletsel als een commotio cerebri na bijvoorbeeld een val/sportongeval of verkeersongeluk geeft neurologische hersenschade en kan mogelijk baat hebben bij een ketogeen dieet.
Het ketogene dieet (KD) is een dieetinterventie die bestaat uit een inname van vetrijk, koolhydraatarm en matig eiwit, ontworpen om een metabolische toestand te induceren die bekend staat als ketose, waarbij ketonlichamen worden geproduceerd als alternatieve energiebron in plaats van glucose. Aanvankelijk ingezet als een behandeling voor hardnekkige epilepsie, heeft het KD vervolgens steeds meer aandacht gekregen vanwege zijn potentieel om neurodegeneratieve ziekten te beheersen.
In dit artikel onderzoek ik de stand van de huidige wetenschap met betrekking tot het bewijs voor de bijdrage en de werkingsmechanismes van ketonen op menselijke neuronen. Hierbij ga ik uit van onderstaande onderzoeksvraag en hypothese;
Onderzoeksvraag;
Kan een ketogeen dieet de symptomen van neurodegeneratieve aandoeningen verminderen?
Hypothese;
Ketonen bezitten neuro protectieve eigenschappen en kunnen het progressieve verlies van neuronen vertragen. Dit resulteert in een verbetering van cognitieve functies, een verhoogde mitochondriale activiteit, een vermindering van motorische symptomen en een verbetering van het algemeen welzijn bij patiënten met neurologische en neurodegeneratieve aandoeningen.
Gedeelde mechanismen neurodegeneratieve aandoeningen.
Neurodegeneratieve ziekten, zoals de ziekte van Alzheimer (AD), de ziekte van Parkinson (PD) en amyotrofische laterale sclerose (ALS), worden gekenmerkt door een progressief verlies van neuronale structuur en functie, wat leidt tot cognitieve en motorische beperkingen.
Ondanks hun verschillende klinische manifestaties delen deze aandoeningen standaard pathogene mechanismen (Pawłowska et al., 2025). (Figuur 1)
Ook MS wordt gekenmerkt door neuro- inflammatie, de-myelinisatie en neurodegeneratie binnen het centrale zenuwstelsel (Smusz et al., 2025).
Traumatische hersenletsel wordt gezien als een neurodegeneratieve aandoening door schade aan de neuronen en vertoont overeenkomsten met cognitieve en motorische defecten als bij Alzheimer met eveneens een verhoogde afzetting van amyloïde-bètaplaques. (Li et al., 2025).
Oxidatieve stress (OS), mitochondriale disfunctie en neuro-inflammatie staan centraal in het verloop van alle bovenstaande ziektebeelden. (Pawłowska et al., 2025)
Figuur 1 Pathologische kenmerken en gedeelde mechanismen bij grote neurodegeneratieve ziekten. De figuur illustreert de belangrijkste pathologische kenmerken van de ziekte van Alzheimer (tau-eiwitkluwen en amyloïde-bètaplaques), de ziekte van Parkinson (α-synucleïne Lewy-lichamen) en amyotrofische laterale sclerose (TDP-43-aggregaten). Ondanks duidelijke eiwitafwijkingen delen deze aandoeningen standaard pathogene mechanismen—oxidatieve stress, mitochondriale disfunctie en neuro-inflammatie—die samen systemische gevolgen veroorzaken zoals cognitieve achteruitgang, motorische beperkingen en spierverlamming. (Pawłowska et al., 2025)
Pawłowska et al. (2025) beschrijft; Oxidatieve Stress ontstaat door een disbalans tussen de productie van reactieve zuurstofsoorten (ROS) en reactieve stikstofsoorten (RNS) en het vermogen van de antioxidante verdediging van de cel om deze te neutraliseren.
De hersenen zijn bijzonder kwetsbaar voor oxidatieve schade vanwege hun hoge zuurstofverbruik, overvloedige lipidengehalte en relatief lage antioxidantcapaciteit. Overmatige ROS en RNS veroorzaken oxidatieve modificatie van lipiden, eiwitten, nucleïnezuren en andere cellulaire componenten, wat leidt tot cellulaire disfunctie en dood.
Mitochondriale disfunctie verhoogd de OS bij neurodegeneratie. Verminderde mitochondriale ademhalingsketenfunctie leidt tot een verminderde ATP-productie en meer elektronenlekkage, wat resulteert in de vorming van ROS en zo een vicieuze cirkel van oxidatieve schade creëert.
Mitochondriale schade activeert ook apoptotische banen, wat bijdraagt aan neuronaal verlies. Bovendien verstoort mitochondriale disfunctie de calciumhomeostase en belemmert het energiemetabolisme, wat cruciaal is voor het overleven en functioneren van neuronen
Chronische neuro-ontsteking, voornamelijk veroorzaakt door geactiveerde microglia en astrocyten, versterkt OS- en neuronale schade. Geactiveerde gliacellen geven pro-inflammatoire cytokines, chemokines en extra ROS/RNS af, waardoor een schadelijke ontstekingsomgeving in stand wordt gehouden. Deze neuro-inflammatoire reactie verstoort de neuronale homeostase, bevordert eiwitmisvouwing en aggregatie, en verstoort de bloed-hersenbarrière, wat allemaal bijdraagt aan progressieve neurodegeneratie
OS verergert neuronale schade, terwijl chronische neuro-ontsteking, aangedreven door geactiveerde microglia en astrocyten, neurodegeneratie verder bevordert door pro-inflammatoire cytokines vrij te geven en de neuronale homeostase te verstoren.
Samen dragen deze onderling verbonden processen bij aan het progressieve karakter van neurodegeneratieve ziekten.
Wat vertelt de wetenschap ons tot nu?
Ketonen als alternatieve energiebron voor het brein
Ketonen worden in de lever geproduceerd via ketogenese tijdens perioden van laag glucose-aanbod, zoals bij vasten, langdurige inspanning of een ketogeen dieet (zeer laag koolhydraat, hoog vet). Deze ketonen passeren de bloed-hersenbarrière via monocarboxylaat transporters (MCT) en kunnen in neuronen worden omgezet in acetyl-CoA, dat de citroenzuurcyclus en oxidatieve fosforylering voedt. Dit kan de energievoorziening in neuronen handhaven wanneer glucose-metabolisme ernstig verminderd is, zoals in neurodegeneratieve stoornissen. (Pawłowska et al., 2025)
Reductie van Oxidatieve Stress en Neuronale Celdood
Shabbir et al. (2025) leert ons; Het ketogeen dieet, rijk aan vetten en arm aan koolhydraten, heeft de potentie om oxidatieve stress te verminderen door de productie van ketonlichamen zoals beta-hydroxybutyraat, die krachtige antioxidanteigenschappen bezitten. Ketonen kunnen de ROS-productie verlagen, wat leidt tot een verbeterde bescherming van neuronale cellen tegen schadelijke oxidatieve invloeden.
Reddy et al. (2025) geeft aan; KD verhoogt de mitochondriale efficiëntie en vermindert de productie van ROS. Verhoogde niveaus van endogene antioxidanten zoals glutathion, ondersteund door ketonenmetabolisme, helpen oxidatieve stress-geïnduceerde neuronale schade te verminderen.
Reductie van Neuro-inflammatie
Reddy et al. (2025) beschrijft; Het is bewezen dat de KD ontstekingsremmende eigenschappen heeft, dankzij meerdere factoren op zowel moleculair als fysiologisch niveau. Ketose leidt tot de vorming van krachtig ontstekingsremmend β-hydroxybutyraat (BHB). BHB stopt de werking van NLRP3-inflammasoom, een cruciale intracellulaire eenheid die verantwoordelijk is voor het activeren van pro-inflammatoire cytokines. Door het remmen van NLRP3 draagt KD bij aan de vermindering van systemische en CZS-ontsteking. Een KD kan de stofwisseling en het gedrag van immuuncellen veranderen. Studies tonen aan dat een ketogene omgeving een verschuiving bevordert van pro-inflammatoire Th1/Th17-cellen naar ontstekingsremmende Treg-cellen, waardoor de auto-immuun activiteit afneemt. Bovendien kan KD de activatie van microglia dempen en een neuroprotectief fenotype bij astrocyten bevorderen.
Ook Idzikowska et al. (2025) beschrijft; Ketonlichamen vertonen ontstekingsremmende eigenschappen, die neurodegeneratieve processen kunnen vertragen. Daarnaast kan de KD invloed hebben op de stabilisatie van neuronale membranen en de signalering tussen zenuwcellen verbeteren.
Pawłowska et al. (2025) schrijft; Het verminderen van NF-κB-signaaltransductie, een cruciale route bij het beheersen van pro-inflammatoire cytokines zoals TNF-α en IL-1β, is een van de vele manieren waarop het ketogeen dieet krachtige ontstekingsremmende effecten heeft.
Reductie van Mitochondriale dysfunctie
Reddy et al. (2025) beschrijft; Ketonen dienen als een efficiënter energiesubstraat dan glucose, wat resulteert in een betere ATP-productie en verminderde vorming van vrije radicalen. Deze metabole ondersteuning kan axonen en oligodendrocyten beschermen tegen degeneratie.
Ook Shabbir et al. (2025) geeft aan dat het ketogeen dieet de overleving van neuronen kan bevorderen door de mitochondriale functie te verbeteren. Ketonen zijn een efficiëntere energiebron dan glucose, wat leidt tot een stabilisering van de energiebalans in de hersenen. Dit kan neuronen helpen zich beter aan te passen aan stressvolle omstandigheden en kan de kans op celdood verminderen.
Effecten op cognitieve functies, motorische symptomen en functionele uitkomsten.
Studies suggereren dat ketonmetabolisme geassocieerd is met verbeteringen in geheugen, aandacht en executieve functies. Deze cognitieve verbeteringen worden toegeschreven aan een combinatie van verhoogde energievoorziening, verbeterde synaptische plasticiteit en verminderde inflammatoire belasting in de hersenen. Jang et al. (2023) beschrijft; Door de alternatieve energietoevoer en modulatie van signaling pathways ondersteunen ketonen ook synaptische functie, neurotransmitterbalans (bv. glutamaat-GABA) en neurotrophic signaling, wat nodig is voor cognitieve functies. Dit laat zien dat de cognitieve functies verbeteren.
Algemeen welzijn en kwaliteit van leven
Idzikowska et al. (2025) vermeld een studie, waarin Parkinsonpatiënten het KD-dieet 24 weken volgden. Hierbij werden verbeteringen in cognitieve functie, stemming, motorische en niet-motorische symptomen, en verminderingen van pijn en angst waargenomen. Deze dieetinterventie bleek een effectief hulpmiddel om de symptomen van deze stoornis te verlichten en tegelijkertijd de kwaliteit van leven van patiënten te verbeteren.
Reddy et al. (2025) vermeld een studie uit 2019 van Brenton et al. Deze toonde aan dat MS-patiënten die zes maanden een ketogeen dieet volgden, significante verbeteringen ervaarden in vermoeidheid, depressie en kwaliteit van leven. In andere literatuur vertoonden patiënten na een KD een lagere terugvalpercentages en verbeterde scores op de Expanded Disability Status Scale vergeleken met controlegroepen. Hoewel deze studies voorlopig zijn en kleine steekproefgroottes bevatten, zijn de bevindingen bemoedigend en ondersteunen ze de rol van KD als complementaire therapie.
Metabolische inzichten
Idzikowska et al. (2025) geeft aan dat brede metabolische analyses laten zien dat ketogene interventies significante veranderingen in metabolische profielen induceren, waaronder lipiden- en energie-gerelateerde pathways die relevant zijn voor neuronale gezondheid en stressresponsen.
Voor MS en andere neurologische stoornissen zijn metabolitensignaturen gerelateerd aan ketose geassocieerd met modulatie van ontstekings- en energiemetabolisme, wat de multifactoriële rol van ketonen in pathologieën benadrukt. (Smusz et al., 2025)
Werkingsmechanismen op cellulair niveau bij neurodegeneratieve ziekten (PD en AD). (Idzikowska et al., 2025).
Uitdagingen en voordelen.
De wetenschap geeft aan dat er verdere grootschalige klinische studies noodzakelijk zijn om de effecten definitief te kwantificeren en therapeutisch te optimaliseren. Onderzoek naar ketogene dieet interventies zullen groter moeten zijn om de relevantie aan te kunnen tonen voor toepassing binnen de reguliere zorg.
In Nederland is Eline Dekeyster en haar team aan de universiteit van Leiden bezig om grotere klinische onderzoeken uit te voeren. Op dit moment met name wat betreft de invloed van ketonen bij autisme, ADHD, Parkinson en cognitie (1).
De samenhang tussen metabole disfunctie en neurogene en psychische ziektebeelden wordt ook uitgebreid besproken en onderzocht door Georgia Ede in haar boek; Heel je Brein (2). Hierin wordt ook beschreven hoe in de praktijk voeding aan te passen om tot verbetering van neurologische functies te komen.
Op de website van ‘je leefstijl als medicijn’ (3) verzamelt men verhalen van mensen om zo een database op te bouwen van persoonlijke ervaringen met, met name, het ketogeen dieet.
Uiteraard is voeding niet het enige wat bijdraagt aan verbetering van neurodegeneratieve aandoeningen. Voldoende slaap, beweging, stressreductie, vermindering/stoppen van gebruik van alcohol, drugs en roken, zingeving/verbinding met anderen zijn met elkaar positieve factoren ter reductie van symptomen. Met het ketogene dieet als leefwijze kunnen mensen meer zelf de regie in handen nemen over hun eigen gezondheid. Dit vermindert het gevoel van afhankelijkheid en dit kan onder andere meer positieve emoties opleveren wat tegelijk het immuunsysteem op een positieve wijze kan beïnvloeden. Bovenstaande wordt onder andere beschreven in het boek ’het emotionele DNA van Pierre Capel (4).
Om de maximale voordelen uit het ketogeen dieet te kunnen halen is het wel van belang zo vroeg mogelijk in het ziekteproces te starten. De kans op onomkeerbare schade wordt in de loop van het proces groter.
We weten dat ons huidige westerse voeding bestaande uit veel koolhydraten en sterk bewerkte voeding zorgt voor steeds meer gezondheidsproblemen.
Het ketogene dieet bestaat, indien goed uitgevoerd, uit pure volwaardige voedingsstoffen. Nagaan of er, bij het westerse dieet, tekorten zijn ontstaan van diverse micronutriënten en vitaminen zoals Vitamine D, B12, Omega 3 en Carnitine, is belangrijk voor de efficiënte van de ketogene processen. Dit maakt de noodzaak van begeleiding door een ketogeen therapeut, liefst in samenwerking met een arts om tekorten in beeld te brengen, van grote toegevoegde waarde.
Conclusie
Uitgaande van de geformuleerde hypothese kan, uit bovenstaand onderzoeken, worden geconcludeerd dat ketonen potentieel een waardevolle therapeutische rol spelen bij neurologische en neurodegeneratieve aandoeningen. Er is in dit artikel gebruik gemaakt van recent wetenschappelijk onderzoek. Onder de gebruikte wetenschappelijke artikelen bevinden zich 1 systematic review en meta-analyse en 6 reviews. De bewijslast kan daarmee als goed gezien worden.
Door verbetering van de mitochondriale activiteit, vermindering van oxidatieve stress, verminderen van neuro inflammatie en ondersteuning van cognitieve en motorische functies dragen ketonen bij aan zowel neuroprotectie als een verbeterd algemeen welzijn. Hiermee is voor alle onderdelen van de hypothese voldoende onderbouwing aangegeven.
Toekomstperspectief.
De onderzoeken geven aan dat toekomstig klinisch onderzoek essentieel is om de behandeling te optimaliseren voor diverse neurologische aandoeningen.
Verder onderzoek zoals onder andere dat van Eline Dekeyster, zal hopelijk het ketogene dieet ook binnen de reguliere zorg in de toekomst een onderbouwde plek geven. Dit zodat het ketogeen dieet onderdeel kan gaan worden van de reguliere zorg in samenwerking met artsen. Met de verschuiving naar meer aandacht voor preventie & leefstijl kan dit eigenlijk niet genegeerd worden. Wetenschappelijk onderzoek is van belang om het ketogeen dieet als optie binnen de reguliere zorg op te laten nemen.
Tegelijk zijn mensen steeds meer op zoek naar wat zij bij ziekte zelf kunnen doen. Steeds meer mensen maken hierbij gebruik van complementaire, nog niet, reguliere zorg. Voor nu zal ketogene metabole therapie daarmee vooral vanuit deze zorg verleend worden en zal tegelijk de samenwerking met het reguliere veld zich hopelijk in de komende jaren verbreden.
Literatuurlijst
Pawłowska, M., Kruszka, J., Porzych, M., Garbarek, J., & Nuszkiewicz, J. (2025). Ketogeen metabolisme bij neurodegeneratieve ziekten: werkingsmechanismen en therapeutisch potentieel. Metabolieten, 15(8), 508. https://doi.org/10.3390/metabo15080508
Smusz, J., Mojsak, P., Matys, P., Mirończuk, A., Tarasiuk, J., Grubczak, K., Starosz, A., Kochanowicz, J., Kułakowska, A., Ruszczyńska, K., & Kapica-Topczewska, K. (2025). Metabolomics bij multiple sclerose: vooruitgang, uitdagingen en klinische perspectieven – een systematische review. Internationaal tijdschrift voor moleculaire wetenschappen, 26(18), 9207. https://doi.org/10.3390/ijms26189207
Li, N., Lu, W., Tang, L., Zhu, L., Deng, W., Liu, H., Huang, C., Jin, J., Zeng, J., Chen, S., Geng, L., Hu, X., & Zhou, L. (2025). Microglia bij posttraumatisch hersenletsel (TBI) cognitieve stoornis: van pathologische veranderingen tot therapeutische benaderingen. CNS neurowetenschap & therapieën, 31(8), e70568. https://doi.org/10.1111/cns.70568
Shabbir, I., Liu, K., Riaz, B., Rahim, M. F., Zhong, S., Aweya, J. J., & Cheong, K. L. (2025). Investigating the Therapeutic Potential of the Ketogenic Diet in Modulating Neurodegenerative Pathophysiology: An Interdisciplinary Approach. Nutrients, 17(7), 1268. https://doi.org/10.3390/nu17071268
Idzikowska, K., Gątarek, P., Gajda, A., Safiński, P., Przyslo, L., & Kałużna-Czaplińska, J. (2025). The Ketogenic Diet Through a Metabolomic Lens: Biochemical Pathways, Therapeutic Applications, and Analytical Challenges. Nutrients, 17(18), 2969. https://doi.org/10.3390/nu17182969
Reddy, N. J., Benjamin, N. Z. Y., Reddy, P. H., Thai, A., Rawashdeh, H. M. A., Saravanan, C., Prajjwal, P., Tekuru, Y., Inban, P., & John, J. (2025). The role and benefits of ketogenic diet in modulating inflammation in multiple sclerosis: A systematic review and meta-analysis. Disease-a-Month, 71(11), 102013. https://doi.org/10.1016/j.disamonth.2025.102013
Jang, J., Kim, S. R., Lee, J. E., Lee, S., Son, H. J., Choe, W., Yoon, K. S., Kim, S. S., Yeo, E. J., & Kang, I. (2023). Moleculaire mechanismen van neuroprotectie door ketonlichamen en ketogeen dieet bij cerebrale ischemie en neurodegeneratieve ziekten. Internationaal tijdschrift voor moleculaire wetenschappen, 25(1), 124. https://doi.org/10.3390/ijms25010124
- https://lbiresearch.nl/index.html
- Ede, G. (2024). Heel je hoofd: verander je voeding, verbeter je stemming en verminder je angst.
- https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/page/2/?s=ketogeen
- Capel, P. J. A. (2018). Het emotionele DNA: gevoelens bestaan niet, maar ontstaan.